“จ่ายค่าขยะตามปริมาณที่ทิ้ง” ทางออกที่ชวนให้คนไทยแยกขยะ

เมื่อไหร่ประเทศไทยจะมีกลไก “จ่ายค่าขยะตามปริมาณที่ทิ้ง” (PAYT) ซะที..

สาเหตุหนึ่งที่ครัวเรือนในประเทศไทยยังไม่แยกขยะมาจากค่าธรรมเนียมเก็บขนขยะในปัจจุบันเป็นอัตราที่ต่ำเกินไป (บางที่ก็ไม่เสียเลย) และไม่แปรผันตามปริมาณขยะที่ตัวเองสร้างขึ้น เช่น กรุงเทพฯ ครัวเรือนที่สร้างขยะไม่เกิน 20 ลิตร (4 กก.) ต่อวันเสียค่าขยะ 20 บาทต่อเดือน ไม่ว่าบ้านนั้นจะทิ้งขยะมากหรือน้อยก็ตาม และถึงจะเกิน 4 กก. ก็ไม่มีเจ้าหน้าที่มาชั่งวัดเพื่อให้จ่ายมากขึ้น ในขณะที่ต่างประเทศ ประเทศที่มีการจัดการขยะที่ดี มีการใช้หลักการที่เรียกว่า “การจ่ายค่าขยะตามปริมาณที่ทิ้ง” (Pay-as-you-throw)

ถึงเวลาที่เราจะต้องเรียกร้องให้กระทรวงมหาดไทยหันมาทบทวนและปรับปรุงกฎหมายให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) สามารถนำกลไก PAYT ไปใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น อาจจะเริ่มจากการเก็บค่าขยะตามวิธีการจัดการขยะก่อนดังเช่นที่ อปท.ในเชียงรายหลายแห่งเริ่มดำเนินการ แล้วค่อยขยับไปเก็บค่าขยะโดยให้ประชาชนซื้อถุงขยะที่มีตราสัญลักษณ์ของ อปท. แต่ ส่วนกลางก็ต้องเปิดให้อปท.บังคับใช้กฎหมายด้วย ให้อปท.ออกกฎกติกาที่จะไม่เก็บขยะได้ หากบ้านไหนไม่ใช้ถุงขยะเฉพาะของอปท. และต้องมีการบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวด

รูปแบบ PAYT ตามปริมาณและขนาดของถุงขยะนี้เป็นวิธีการที่ใช้กันอย่างแพร่หลายในญี่ปุ่น เกาหลีใต้ ไต้หวัน และฮ่องกง และในหลายเมืองในสหรัฐและยุโรป ที่สหรัฐฯ ถูกใช้ในเมืองต่างๆ กว่า 7,000 แห่งเลยนะ

แน่นอน หลายคนคงจะแย้งว่า คงมีการลักลอบทิ้งกันเยอะแน่เลย ในความเป็นจริง หากมีการออกแบบกลไกอย่างรอบคอบ วางระบบป้องปรามอย่างรัดกุมและการแจ้งเบาะแสผู้ลักลอบทิ้ง ก็จะทำให้การลักลอบทิ้งไม่มากเท่าที่คิด หากมีโทษปรับที่สูงและมีการบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวด (ในขณะที่ค่าถุงขยะไม่ได้แพง) ก็จะลดทอนแรงจูงใจที่จะลักลอบทิ้งได้ โดยสามารถเรียนรู้บทเรียนจากประเทศต่างๆ ได้

ที่มา: ข้อมูลจากโครงการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะเพื่อปฏิรูประบบบริหารจัดการขยะและส่งเสริมเศรษฐกิจหมุนเวียน ระยะที่ 2 ภายใต้แผนงานสนับสนุนการปฏิรูประบบการจัดการขยะมูลฝอยและ
ของเสียอันตรายซึ่งได้รับทุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)